Aymen Jemni Zammouri, CEO e cofundador de AiQUOS: “Desenvolvemos unha sonda autónoma para monitorar a auga en lugares de difícil acceso, co apoio do CDTI Innovación”

A semente de AiQUOS comezou a xestarse varios anos antes de que a empresa vise a luz. En 2013, Josep Maria Margarit, actual presidente e CTO da compañía, realizaba a súa tese doutoral no Instituto de Microelectrónica de Barcelona (IMB-CNM) do CSIC. O seu paso previo polo Institute of Neuroinformatics (INI) de Zúric, onde se formou en enxeñaría neuromórfica, levoulle a exporse como aplicar esta tecnoloxía a un campo distinto, a análise de líquidos mediante sensores químicos.

A outra peza estaba no propio IMB-CNM, onde Cecilia Jiménez, hoxe asesora científica principal de AiQUOS, levaba décadas desenvolvendo microsensores químicos fabricados con tecnoloxía microelectrónica para analizar auga e bebidas. A colaboración entre ambos os institutos comezou en 2017, a partir dunha proposta de Margarit financiada por unha bolsa Marie Skłodowska-Curie da Comisión Europea, con Aigües de Barcelona como primeiro socio industrial.

O obxectivo era trasladar eses desenvolvementos científicos a un problema concreto do tratamento da auga. “A auga é un medio crítico na industria, acuicultura, agricultura e ciclo urbano, pero se mide a súa calidade con equipos caros, limitados a pouco parámetros e que esixen mantemento frecuente. En moitas contornas non se mide, ou se mide tarde”, explica Aymen Jemni Zammouri, cofundador e CEO da compañía.

O avance da investigación permitiu dar o salto do laboratorio á empresa. Así naceu AiQUOS en marzo de 2024, como spin-off do IMB-CNM e do Institute of Neuroinformatics (INI), con sede no Parc de Recerca da UAB.

Un laboratorio dentro da sonda

AiQUOS integra nunha sonda sumergible un microchip que permite analizar a calidade da auga directamente no punto de medición. “O chip funciona como unha lingua electrónica: decenas de microsensores que, como papilas gustativas, detectan ións e outras especies químicas e tradúcenas en sinais eléctricos”, detalla o CEO da compañía. 

O microchip integra microsensores e procesamento intelixente en milímetros

Primeiro, unhas neuronas sensoriais artificiais filtran as interferencias e reducen a cantidade de datos que debe transmitirse. Despois, unha rede neuronal inspirada no funcionamento do sistema nervioso procesa eses resultados para xerar predicións e alarmas, sen necesidade de enviar os datos a un computador ou á nube. A compañía denomina a esta arquitectura lab-in-a-microchip neuromórfico, porque concentra nun espazo moi reducido a captación de información e parte da súa análise.

O resultado é un dispositivo de baixo consumo que pode compensar as desviacións dos sensores e adaptar a súa configuración a distintos parámetros sen substituír o hardware. Actualmente, permite medir directamente oito parámetros da auga e inferir decenas máis. “Imaxínache un laboratorio analítico máis pequeno que un gran de arroz, fixado a unha sonda mergullada na auga. Ese é o corazón de AiQUOS”, explica.

Medir sen estar conectado

Con todo, o reto non acaba coa instalación dun sensor, xa que unha sonda convencional require de visitas periódicas para limpala e recalibrarla. Este procedemento é sinxelo en instalacións accesibles, pero encarecen o mantemento cando o equipo se atopa en lugares remotos.

A autonomía de AiQUOS permite manter unha monitorización continua en lugares onde esas intervencións son difíciles, como unha piscifactoría en mar aberto, un pozo profundo ou unha planta industrial illada. Ademais, ao procesar parte dos datos dentro do propio dispositivo, a sonda reduce a información que necesita transmitir e pode funcionar sen depender dunha conexión permanente coa nube.

Para o usuario, isto abre a posibilidade de controlar a calidade da auga durante períodos prolongados e en lugares onde ata agora non resultaba viable medila de forma continua. “En definitiva, fai posible monitorar a auga de forma continua alí onde importa, sen as limitacións estruturais da sensórica tradicional”, engade.

A primeira aplicación chega á acuicultura

AiQUOS elixiu a acuicultura como primeiro campo de aplicación porque reúne varias das condicións nas que a súa tecnoloxía pode resultar máis útil. A calidade da auga inflúe directamente no estado dos animais e, en moitas instalacións, as tarefas de mantemento teñen un custo elevado, especialmente cando se atopan en lugares remotos.

Esta necesidade é especialmente visible nos sistemas de acuicultura de recirculación, coñecidos como NIVEL, nos que a auga se reutiliza e debe manterse baixo control de forma permanente. Dispor de medicións constantes permite detectar cambios a tempo e axustar as condicións de cultivo antes de que afecten os animais.
O piloto que está a desenvolver AiQUOS xunto ao IRTA no Delta do Ebro permite probar a tecnoloxía en condicións reais de produción. A compañía atópase actualmente en fase de validación a TRL 6 e utiliza esta contorna para comprobar como responde a sonda fóra do laboratorio.

Máis aló deste campo, esta tecnoloxía pódese aplicar ao tratamento de augas industriais, a hidroponía, as augas termais, a subministración potable ou os procesos alimentarios nos que este recurso constitúe unha materia prima esencial. “Empezamos por acuicultura porque nos/nos permite validar nunha contorna tecnicamente esixente e con clientes moi sofisticados; desde aí, a expansión a outros verticais é progresiva e natural”, sinala o CEO.
Ademais de facilitar o seguimento da calidade da auga, a detección temperá de cambios pode axudar a axustar o consumo enerxético, os tratamentos químicos e a alimentación nas instalacións acuícolas, así como a anticipar situacións que comprometan a produción.

Dous centros, un obxectivo común 

A tecnoloxía da compañía catalá combina anos de investigación de dous centros especializados. O IMB-CNM do CSIC achega a súa experiencia en microsensores electroquímicos integrados en silicio, circuítos electrónicos e micro e nanofabricación, mentres que o INI de Zúric contribúe cos seus avances en computación neuromórfica e sensórica bioinspirada.

Josep Maria Margarit Taulé, Cecilia Jiménez Jorquera e Aymen Jemni Zammouri, membros do consello de administración de AiQUOS

A transferencia destes desenvolvementos a AiQUOS articulouse mediante un contrato de licenza exclusiva de patentes. A compañía conta con tres familias de patentes internacionalizadas en Europa, Estados Unidos e Chinesa, e o CSIC participa no seu accionariado. Con esta base científica e tecnolóxica, a empresa traballa para trasladar os avances da investigación a aplicacións industriais.

O impulso do CDTI Innovación

Desenvolver hardware esixe prazos longos e un investimento elevado, difíciles de asumir para unha empresa que aínda non xera suficiente volume de negocio. O programa NEOTEC do CDTI Innovación permitiu a AiQUOS financiar esta etapa, consolidar o equipo, avanzar nas sucesivas iteracións do chip e completar as primeiras validacións industriais. 

"NEOTEC foi un catalizador fundamental. Nun proxecto deep tech como o noso, onde os ciclos de desenvolvemento son longos e o capital privado tende a chegar máis tarde, contar con financiamento público de calidade, é dicir non dilutiva e adaptada ao perfil de I+D, marca a diferenza entre poder avanzar coa tecnoloxía ou quedarse esperando", afirma Zammouri.

Máis aló dos recursos económicos, o programa tamén achega un respaldo que axuda a acreditar o proxecto ante investidores, clientes e socios industriais. Así o destaca o seu CEO, para quen este recoñecemento resulta especialmente relevante nunha empresa xurdida da investigación pública.

Cara a unha nova forma de xestionar a auga

A seguinte etapa pasa por completar a validación da tecnoloxía e elevar progresivamente o seu nivel de madurez. AiQUOS traballa co obxectivo de alcanzar TRL 8 en 2028, como mínimo en dous sectores industriais diferentes, e entregar unha solución comercial ao mercado durante 2029. A acuicultura é o primeiro paso, pero a compañía xa traballa para adaptar a súa tecnoloxía a outros ámbitos como o tratamento industrial, a agricultura de precisión e os procesos alimentarios. 

En paralelo, a empresa catalá deberá consolidar os piloto actuais, desenvolver unha nova xeración do chip con máis funcións integradas e menor consumo enerxético e ampliar a súa base de clientes industriais. Outro dos retos será industrializar a produción das sondas e reducir o seu custo unitario.

Todo iso enmárcase nun contexto no que escaseza de auga, cambio climático, regulación e dixitalización industrial están a aumentar a necesidade de coñecer con maior precisión que ocorre nos sistemas acuáticos. “O reto colectivo é escalar ese modelo e converter a investigación pública en tecido industrial exportable. Estamos convencidos de que o momento é agora”.

CDTI Innovación

O Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico e a Innovación, CDTI E.P.E. é a axencia de innovación do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, cuxo obxectivo é a promoción da innovación tecnolóxica no ámbito empresarial. A misión do CDTI é conseguir que o tecido empresarial español xere e transforme o coñecemento científico-técnico en crecemento globalmente competitivo, sustentable e inclusivo. 

 
Máis información:

Oficina de Prensa
prensa@cdti.es
91-581.55.00

En Internet
Cerco web: www.cdti.es
En Linkedin: https://www.linkedin.com/company/29815
En X: https://x.com/CDTI_innovacion
En Youtube: https://www.youtube.com/user/cdtioficial

Este contido é copyright © 2026 CDTI,EPE. Está permitida a utilización e reprodución citando a fonte e a identidade dixital de CDTI (@CDTI_innovacion).