Yolanda Reig Otero, directora xeral do ITC-AICE: “O proxecto INNO4H2O permítenos liderar a transformación dixital e sustentable da auga co apoio de CDTI Innovación e os fondos europeos MRR”
Liderado polo Instituto de Tecnoloxía Cerámica (ITC-AICE) e financiado polo CDTI Innovación e os fondos europeos do Mecanismo de Recuperación e Resiliencia (MRR), o proxecto INNO4H2O desenvolve unha plataforma tecnolóxica avanzada baseada en intelixencia artificial, xemelgos dixitais e economía circular para mellorar a xestión da auga do sector industrial. A iniciativa proporciona ás plantas manufactureras solucións eficientes de dixitalización e reutilización hídrica para reforzar a súa resiliencia fronte ao cambio climático
A reutilización hídrica é a clave para unha industria máis resiliente
A xestión intelixente e sustentable da auga converteuse nun dos grandes desafíos para a industria manufacturera europea. Nun contexto de crecente tensión hídrica e fenómenos climáticos cada vez máis extremos, optimizar o uso deste recurso xa non é só unha cuestión de eficiencia, senón unha condición imprescindible para garantir a competitividade e a viabilidade de moitas empresas.
Neste contexto, o Instituto de Tecnoloxía Cerámica (ITC-AICE) coordina o proxecto INNO4H2O, unha iniciativa apoiada pola liña Ecosistemas de Innovación do CDTI e financiada cos fondos europeos MRR, que busca transformar o ciclo integral da auga industrial mediante a dixitalización e a economía circular. O consorcio reúne ao Instituto Tecnolóxico de Galicia (ITG), ao Instituto Tecnolóxico de Castela e León (ITCL), as empresas especializadas ADASA Sistemas e Tinamica, as compañías de xestión hídrica Sociedade de Fomento Agrícola Castellonenco (FACSA) e Empresa Mixta Valenciana de Augas (EMIVASA), e a entidade Scope Producións, responsable da comercialización e difusión dos resultados.
O obxectivo desta alianza é unificar capacidades para desenvolver solucións que acheguen autonomía e sustentabilidade á industria manufacturera. O escenario idóneo para validar estas tecnoloxías de vangarda é o propio clúster cerámico español, concentrado en máis dun 90% na provincia de Castelló. Alí, a colaboración histórica entre a Universitat Jaume I (UJI) e o ITC-AICE permite trasladar os avances científicos directamente desde os laboratorios ata as plantas de produción.
Traxectoria e reto da resiliencia hídrica
A orixe do ITC-AICE remóntase a 1969, cando o profesor Agustín Escardino impulsou un grupo de investigación que sentaría as bases da Asociación de Investigación das Industrias Cerámicas (AICE), creada en 1984. Desde entón, o centro evolucionou ata converterse nun referente en investigación aplicada e transferencia tecnolóxica, combinando o desenvolvemento de proxectos de I+D coa formación especializada e o apoio directo ás empresas. "No noso instituto traballamos desde hai máis de 50 anos para mellorar e optimizar todos os procesos e produtos da industria cerámica e tamén noutros sectores que teñan procesos ou problemáticas similares grazas ao coñecemento obtido", explica Yolanda Reig Otero, directora xeral do ITC- AICE.
Membros do consorcio do proxecto INNO4H20
O sector cerámico, como boa parte da industria manufacturera, depende dunha subministración constante de auga para manter a súa actividade. Con esa premisa, a Área de Sustentabilidade do ITC leva anos investigando como reducir o consumo e fomentar o uso de fontes alternativas, como as augas rexeneradas procedentes de estacións depuradoras (EDAR). “O fin é axudar ao noso sector a lograr a súa resiliencia hídrica e contribuír a unha boa xestión hídrica rexional ante a escaseza de auga que cada vez imos notando máis, sobre todo en determinadas áreas xeográficas en períodos de secas extremas”, explica Yolanda Reig.
Tres liñas de traballo para un sistema intelixente
Toda esa experiencia trasladouse ao proxecto INNO4H2O, que se articula en torno a tres grandes eixos de traballo: economía circular, sistemas de auga intelixentes (smart water) e a optimización do consumo auga-enerxía. Cada división combina ferramentas físicas con algoritmos deseñados para transformar o funcionamento operativo das infraestruturas a partir das capacidades da Rede de Excelencia Cervera.
Como resultado desta cooperación, o consorcio estruturou unha rede de 10 laboratorios especializados e un catálogo de 27 servizos avanzados de aplicación inmediata. "No eixo smart water desenvolvemos, en intelixencia artificial e machine learning, algoritmos predictivos que transforman datos masivos en decisións operativas óptimas e automatizadas, reducindo drasticamente o consumo de materias primas", explica a directiva. Esta arquitectura compleméntase con xemelgos dixitais das plantas de tratamento e sensórica avanzada conectada a redes de internet das cousas (IoT).
Grazas a este despregamento, o proxecto logra que as instalacións hídricas poidan adaptarse automaticamente aos cambios no fluxo ou a calidade da auga. En paralelo, auméntase o recurso dispoñible mediante sistemas de filtrado para reutilizar a auga ao momento, aprovéitanse os lodos e xéranse subproductos de alto valor como o hidróxeno verde. Ademais, como todo este proceso consome moita electricidade, utilízase un software de simulación enerxética e algoritmos que concentran o traballo nas horas onde a luz é máis barata ou limpa.
Un catálogo de solucións para a industria
O amplo catálogo de servizos desenvolvido por INNO4H2O é o resultado do traballo coordinado dun consorcio no que cada entidade achega capacidades altamente especializadas. "Cada membro do consorcio INNO4H2O, liderado polo noso Centro Tecnolóxico, desempeña un papel moi especializado nesta cadea de valor", afirma Yolanda Reig. Como entidade coordinadora, o ITC actúa como eixo vertebrador do proxecto: "somos o motor principal do mesmo, achegando tamén o noso liderado en experiencia da xestión no sector da auga e o desenvolvemento de solucións dixitais e tecnolóxicas avanzadas para lograr unha xestión hídrica máis sustentable", engade.
Grazas a esta colaboración, as empresas dispoñen dun catálogo de servizos aplicable tanto en laboratorio como en planta. Entre as súas capacidades destacan o desenvolvemento de membranas cerámicas a medida, o deseño de sistemas de tratamento e reutilización de auga, o diagnóstico de fallos en tuberías e depósitos, o asesoramento para incorporar fontes hídricas alternativas, o apoio en economía circular e ecoetiquetado, así como solucións para valorizar residuos e transformar os lodos de depuradoras e potabilizadoras en novos materiais ou aplicacións ambientais.
Toda esta estratexia de sustentabilidade e enxeñaría circular sitúa ao proxecto en liña coa Axenda 2030. Ao reducir o consumo de auga mediante reutilización e filtrado, contribúe ao ODS 6 (Auga limpa e saneamento); ao impulsar a valorización de residuos, ao ODS 12 (Produción e consumo responsables); e ao reforzar a resiliencia da industria fronte á escaseza hídrica, ao ODS 13 (Acción polo clima).
O apoio crave do CDTI Innovación e os fondos MRR
Para Yolanda Reig, o respaldo do CDTI Innovación e os fondos europeos MRR foi o “impulso definitivo” para converter unha idea de colaboración nunha plataforma de innovación capaz de validar novas tecnoloxías da auga en condicións reais. Grazas a este apoio, o consorcio puido sentar as bases dunha infraestrutura compartida con vocación de continuidade, máis aló da duración do propio proxecto. "Sempre consideramos que era unha mágoa que non exista unha Rede Cervera de Excelencia focalizada en auga e vimos a oportunidade dentro do programa de Ecosistemas do CDTI Innovación para traballar en establecer as bases co obxectivo de ter un potencial LivingLab español", detalla.
Alicia Andreu, coordinadora de INNO4H2O, presentando o proxecto
A directora xeral subliña que este respaldo tamén foi decisivo para acelerar a transferencia de tecnoloxías de alto risco cara ao tecido produtivo e consolidar un modelo de colaboración estable entre todos os axentes do sector. "Sen o apoio do CDTI Innovación, contar cun ecosistema de innovación da auga a nivel nacional non sería posible. É necesaria a contribución de todos os axentes, sectores produtivos, empresas, centros tecnolóxicos, universidades e, por suposto, a administración pública", destaca.
Retos estratéxicos para o futuro do sector
Aínda que a industria cerámica leva anos traballando baixo un modelo de vertedura cero, o gran desafío segue sendo reducir a súa dependencia das augas subterráneas e prepararse para un escenario marcado por secas cada vez máis frecuentes. Para o ITC, o futuro pasa por acelerar a implantación de solucións que fagan un uso máis eficiente do recurso, impulsen a reutilización da auga e reforcen a resiliencia das plantas industriais fronte ao cambio climático.
"Nos próximos anos aspiramos a que as plantas de fabricación adopten tecnoloxías de proceso que eliminen ou reduzan ao mínimo o consumo de auga, e que fagan uso ao máximo dunha auga reciclada de calidade, así como recuperar todos os produtos de valor presentes neste recurso ou derivados dos métodos de tratamento", conclúe Yolanda Reig.
CDTI Innovación
O Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico e a Innovación, CDTI E.P.E. é a axencia de innovación do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, cuxo obxectivo é a promoción da innovación tecnolóxica no ámbito empresarial. A misión do CDTI é conseguir que o tecido empresarial español xere e transforme o coñecemento científico-técnico en crecemento globalmente competitivo, sustentable e inclusivo.
Máis información:
Oficina de Prensa
prensa@cdti.es
91-581.55.00
En Internet
Cerco web: www.cdti.es
En Linkedin: https://www.linkedin.com/company/29815
En X: https://x.com/CDTI_innovacion
En Youtube: https://www.youtube.com/user/cdtioficial
Este contido é copyright © 2026 CDTI,EPE. Está permitida a utilización e reprodución citando a fonte e a identidade dixital de CDTI (@CDTI_innovacion).