José Solís, director da I+D+i de CEMOSA: “O apoio do CDTI Innovación é fundamental para transformar a xestión da auga e anticiparnos aos riscos do cambio climático”

O sector das infraestruturas hidráulicas afronta unha transformación sen precedentes impulsada pola dixitalización e a urxencia climática. Neste escenario, a xestión eficiente e sustentable dos recursos hídricos converteuse nunha prioridade estratéxica a nivel global. Con máis de 50 anos de traxectoria, a compañía malagueña CEMOSA sitúase á fronte desta transición, actuando como un referente na evolución da enxeñaría tradicional cara a unha tecnolóxica e conectada.

Precisamente no marco desta evolución intégrase o seu último proxecto, financiado polo CDTI a través das axudas Misións Ciencia e Innovación que buscan fomentar proxectos de I+D+i en colaboración que propoñan solucións a desafíos transversais e estratéxicos para a sociedade.

O obxectivo de E-HYDRO é cambiar as regras do xogo: “pasar dunha xestión reactiva a unha estratexia de prevención real fronte a secas e inundacións”, destaca José Solís, director de I+D+i de CEMOSA, que lidera o consorcio do que forman parte as empresas ADASA, Aeroláser e INSITU, e 3 organismos públicos; o Grupo de investigación en Geotecnologías Aplicadas (GeoTech) da Universidade de Vigo, o grupo de investigación TIDOP da Universidade de Salamanca e o IDAEA-CSIC.

Máis de 50 anos de evolución técnica e solidez global

As orixes do Centro de Estudos de Materiais e Control de Obra, S.A. remóntanse a 1972 en Málaga. Nada da man de tres expertos en materiais de construción, Luís Jiménez Zamorano, Juan Durán e José María Frade, a empresa xurdiu nun contexto de forte expansión en España, onde a construción privada e pública demandaba de forma urxente mecanismos independentes de control de calidade e supervisión técnica.

Cos anos, a compañía ampliou a súa cadea de valor. En 1980 creou a área de enxeñaría civil para ofrecer servizos integrais e, a partir dos anos 2000, expandiu as súas delegacións ata abordar a súa internacionalización en 2011. Hoxe en día, CEMOSA é unha empresa familiar global que opera en máis de 20 países.

José Solís sinala que, nesta evolución, un fito fundamental foi a creación do seu departamento de I+D+i en 2007. “A aposta pola I+D+i permitiu a CEMOSA anticiparse aos retos da enxeñaría do século XXI; incorporar capacidades en BIM, dixitalización, Intelixencia artificial ou xemelgos dixitais; participar en proxectos de innovación e situarse no sector; e evolucionar de enxeñaría tradicional a enxeñaría tecnolóxica e innovadora”.

Para o director de I+D+i, a clave da súa traxectoria é clara: “CEMOSA creceu non por cambios bruscos, senón por unha evolución coherente: mantendo unha base técnica no control de calidade, e ampliando progresivamente a súa cadea de valor cara a enxeñaría, certificación e sustentabilidade. O equilibrio entre especialización e innovación é, probablemente, a clave da súa sustentabilidade a longo prazo”.

Proxecto E-HYDRO: o xemelgo dixital dos nosos ríos

E-HYDRO dá resposta a un desafío latente na xestión actual da auga: o volume de datos necesarios é moi elevado e adoitan estar dispersos en sistemas independentes, o que dificulta a análise en tempo real e retarda a resposta ante emerxencias.

Para resolver este problema, E-HYDRO traballa no desenvolvemento dunha plataforma dixital que crea un xemelgo dixital da bacía hidrográfica e a vía fluvial. “En pouco palabras, estamos a desenvolver unha representación virtual da bacía, coñecida co nome de xemelgo dixital, que reúne datos e análises de diversas fontes como satélites, sensores, LiDAR, modelos hidrolóxicos, información climática e datos de calidade da auga”, explica Solís. Esta ferramenta permite converter datos illados en coñecemento útil para a toma de decisións rápidas e fundamentadas.

A plataforma E-HYDRO integra mapas e datos para analizar a calidade da auga superficial en tempo real

O uso de tecnoloxía LiDAR avanzada marca unha gran diferenza dentro da plataforma. Este sistema funciona mediante pulsos láser que xeran un mapa 3D de precisión milimétrica do terreo, incluíndo canles, infraestruturas e zonas inundables. O seu gran valor radica en que combina dous tipos de escaneo: un terrestre para zonas de difícil acceso e outro acuático, capaz de atravesar a auga pouco profunda para modelar fielmente o fondo dos encoros ou as ribeiras dos ríos.

E-HYDRO non pretende substituír os sistemas existentes, senón complementalos e ofrecer unha visión completa e sistémica de toda a bacía. “Non se trata unicamente de saber que está a ocorrer nun punto concreto, senón de entender como evoluciona o sistema no seu conxunto: a canle, os recursos hídricos, as infraestruturas, os usos do chan e os riscos asociados”, explica o directivo.

Da xestión reactiva á prevención ante fenómenos extremos

Grazas a este xemelgo dixital desenvolvido por E-HYDRO, as administracións e entidades responsables poderán pasar dunha xestión reactiva a unha estratexia predictiva e preventiva que permita tomar mellores decisións, priorizar actuacións e aumentar a resiliencia dos territorios fronte a fenómenos extremos.

Por exemplo, no caso das secas prolongadas, a plataforma permite analizar de forma cruzada a evolución das reservas, recárgaa subterránea e as demandas de consumo, facilitando unha planificación eficiente e localizando as zonas de maior vulnerabilidade. No caso de inundacións, a virtualización da rede fluvial combina información meteorolóxica e topográfica para identificar con antelación as áreas expostas, protexendo así núcleos urbanos, infraestruturas críticas e espazos agrícolas.

Alianza público-privada impulsada polo CDTI Innovación

A envergadura deste proxecto esixiu un esforzo coordinado baixo un modelo de colaboración científico-empresarial avanzado. O consorcio de E-HYDRO está coordinado por CEMOSA e integrado por catro empresas punteiras no sector tecnolóxico: CEMOSA, ADASA, Aeroláser e INSITU. Estas firmas traballan en estreita cooperación con tres organismos públicos de investigación de máximo prestixio en España: o grupo de investigación en Geotecnologías Aplicadas (GeoTech) da Universidade de Vigo, o grupo de investigación TIDOP da Universidade de Salamanca e o IDAEA-CSIC.

Esta estrutura público-privada asegura que as metodoloxías nadas no ámbito da investigación científica transfórmense de maneira áxil en ferramentas aplicables a problemas reais do mercado, impulsando a competitividade e retendo o talento técnico especializado.

Membros do consorcio do proxecto E-HYDRO

Neste marco, o respaldo do CDTI Innovación foron un alicerce estratéxico fundamental para CEMOSA e o consorcio de E-HYDRO. “Permítenos abordar proxectos de I+D+i cun maior nivel de ambición, asumir riscos tecnolóxicos que serían difíciles de afrontar individualmente e acelerar o desenvolvemento de solucións con aplicación real no mercado”, sinala o directivo.

Para a compañía, este incentivo público vai moito máis alá do financiamento dun proxecto concreto. “Axúdanos a reforzar capacidades internas, xerar novo coñecemento, desenvolver tecnoloxía propia e preparar solucións que teñan continuidade no futuro”, destaca José Solís. “É a panca definitiva para seguir avanzando cara a unha enxeñaría máis dixital, competitiva e orientada a resolver os grandes retos da sociedade”, engade.

Ademais, esta iniciativa tecnolóxica alíñase de forma directa coa Axenda 2030 da ONU. Ao optimizar os recursos hídricos e mellorar a resposta ante catástrofes, E-HYDRO contribúe directamente ao ODS 6 (Auga limpa e saneamento) e ao ODS 13 (Acción polo clima), mentres que a súa aposta pola dixitalización na obra civil impulsa o ODS 9 (Industria, innovación e infraestrutura), convertendo a enxeñaría de datos nunha aliado clave para a sustentabilidade global.

Retos de futuro: unha enxeñaría impulsada por datos

Segundo explica o director de I+D+i, nos próximos anos, a estratexia de CEMOSA oriéntase cara á consolidación das plataformas dixitais, a análise avanzada de datos e os xemelgos dixitais como estándares aplicables a todo o ciclo de vida das infraestruturas, desde a súa planificación e deseño ata o seu mantemento.

Máis aló da xestión hídrica, os obxectivos da empresa pasan por optimizar a eficiencia de recursos e enerxía en contornas urbanas e desenvolver solucións duais que sirvan ao sector civil e militar na protección de infraestruturas críticas. Con máis de medio século de historia, a meta de CEMOSA permanece clara. “A innovación debe servir para mellorar a calidade dos servizos, aumentar a competitividade da empresa e contribuír ao desenvolvemento de infraestruturas máis eficientes, seguras e preparadas para os desafíos do futuro”, conclúe.
 

CDTI Innovación

O Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico e a Innovación, CDTI E.P.E. é a axencia de innovación do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, cuxo obxectivo é a promoción da innovación tecnolóxica no ámbito empresarial. A misión do CDTI é conseguir que o tecido empresarial español xere e transforme o coñecemento científico-técnico en crecemento globalmente competitivo, sustentable e inclusivo. En 2025, no marco do Plan Estratéxico 2024-2027, o CDTI proporcionou 2.423 millóns de euros de apoio a empresas e startups españolas.

 
Máis información:

Oficina de Prensa
prensa@cdti.es
91-581.55.00

En Internet
Cerco web: www.cdti.es
En Linkedin: https://www.linkedin.com/company/29815
En X: https://twitter.com/CDTI_innovacion
En Youtube: https://www.youtube.com/user/cdtioficial

Este contido é copyright © 2026 CDTI,EPE. Está permitida a utilización e reprodución citando a fonte e a identidade dixital de CDTI (@CDTI_innovacion).