Luis Javier Fernández Villalobos, administrador único de Agrofervi: o CDTI Innovación e os fondos FEDER facilitáronnos desenvolver APINUT, que busca usos sustentables para o pelón da noz

En el sector agroalimentario, la innovación no siempre nace en laboratorios alejados del terreno. A menudo surge directamente en la explotación, cuando la experiencia cotidiana se combina con la observación técnica y la voluntad de mejorar los procesos productivos. Ese es el caso de Agrofervi Explotaciones Agrícolas, una empresa extremeña que ha impulsado el proyecto APINUT con un objetivo claro: transformar el pelón de la nuez, tradicionalmente considerado un residuo, en un recurso con valor agrícola y medioambiental.

Luis Javier Fernández Villalobos, administrador único de la compañía, explica que la iniciativa responde a una lógica muy presente en la agricultura moderna: aprovechar al máximo los recursos disponibles y reducir el impacto ambiental de la actividad productiva. “Intentamos sacar productividad de un residuo que no se utiliza para nada”, señala. Ese planteamiento ha dado lugar a un proyecto de I+D que busca el aprovechamiento integral de los subproductos de la nuez, abriendo nuevas vías de economía circular en la explotación agrícola.

&*nbsp;*p> Empresa familiar con vocación innovadora*strong>*h4>

Agrofervi tiene raíces profundamente vinculadas a la tradición agrícola familiar. Su origen se remonta a 1991, cuando nació como Sociedad Agraria de Transformación impulsada por Cristóbal Fernández Franganillo y Manuel Miguel Villalobos Amador, dos agricultores con inquietudes por mejorar sus explotaciones y adaptarse a los cambios del sector. En 2007 la organización se transformó en sociedad limitada para afrontar nuevos retos y ampliar su proyección.

Actualmente, a empresa está xestionada polos irmáns Jesús María Fernández Villalobos, enxeñeiro agrónomo, e Luis Javier Fernández Villalobos, enxeñeiro técnico agrícola. Cun equipo de 14 traballadores, desenvolve actividade en distintos cultivos: tomate de industria —en colaboración co grupo C*onesa—, oliveiral para aceite, cereais e froitos secos como noces, améndoas e *pistachos, que ademais procesa nas súas propias instalacións.*p> Aunque non dispón dun departamento formal de I+D, a innovación forma parte do seu funcionamento cotián. “Estamos continuamente facendo I+D”, explica Fernández Villalobos, responsable dos proxectos de innovación co apoio técnico do seu irmán. Aproximadamente, o 6% da facturación destínase a investigación e desenvolvemento, o que permitiu avances como a produción de arroz mediante rega por goteo e transplante con *cepellón para reducir o consumo de auga, o desenvolvemento dun *fungicida a partir de residuos de *quesería ou a adaptación de variedades de oliveira á súa contorna produtiva.*p> &*nbsp;*p> Do residuo ao recurso*strong>*h4> El proxecto *APINUT nace directamente da práctica produtiva da empresa. Durante o procesado da noz xérase unha cantidade significativa de material vexetal —o *pelón— que tradicionalmente carece de aproveitamento. Para Agrofervi, este residuo expuña unha dobre cuestión: como #xestionar e se podía transformarse nun recurso útil.*p> A empresa decidiu analizar a súa composición e detectou o seu potencial. “Fixemos unha análise previo para ver a composición do mesmo e entón foi cando nos/nos demos conta de que podiamos darlle outro uso”, explica Fernández Villalobos.*p> Como ocorre con moitos proxectos de innovación aplicada no ámbito agrícola, a iniciativa xorde dunha necesidade concreta do proceso produtivo. “Cando se nos/nos expón un inconveniente como é o residuo do pelado da noz tentamos buscar unha solución”, afirma. En ese camiño, o respaldo financeiro de C*DTI Innovación e dos fondos europeos FEDER foi determinante, achegando “a liquidez necesaria para o desenvolvemento do proxecto” e axudando a afrontar os custos asociados á investigación.*p> El proxecto desenvólvese en colaboración co Centro Tecnolóxico Agroalimentario de Estremadura (C*TAEX), cuxa participación foi clave. Segundo o responsable de Agrofervi, o centro achega “experiencia e axilidade na investigación e desenvolvemento agrícola”, ademais dun equipo técnico altamente cualificado e recoñecido a nivel nacional.*p> &*nbsp;*span>*p> Instalacións de *Agrofervi relacionadas coa produción de noces*em>*p> &*nbsp;*p> Aplicaciones agrícolas e control biolóxico*strong>*h4> Un dos principais ámbitos de investigación do proxecto é o uso do *pelón como bio*nematicida. Os *nematodos (vermes) representan unha ameaza relevante para numerosos cultivos *hortícolas e o seu control volveuse máis complexo pola retirada progresiva de produtos químicos de sínteses.*p> Neste contexto, o desenvolvemento de solucións naturais adquire especial relevancia. “A vantaxe principal como bio*nematicida é que se están eliminando do mercado a maioría de produtos químicos de sínteses para o uso agrícola”, explica Fernández Villalobos. Ademais, a súa aplicación podería ser especialmente útil en agricultura ecolóxica, que dispón de menos ferramentas para combater estas pragas: “É importante para a agricultura biolóxica que non ten como combater os *nematodos en *hortícolas”.*p> El enfoque responde a unha lóxica estendida na xestión agraria moderna: “A todo *subproducto na agricultura téntaselle sacar un valor engadido ou unha xestión ambiental produtiva”.*p> &*nbsp;*p> Economía circular dentro da explotación*strong>*h4> El proxecto tamén explora o uso do *pelón *deshidratado como substrato para *plantones *hortícolas e como material *adsorbente no tratamento de augas de lavado, dúas liñas que buscan pechar o ciclo produtivo e reducir a dependencia de *insumos externos.*p> Actualmente, a produción de *plantones con *cepellón utiliza materiais como fibra de coco, turba ou *vermiculita, que deben adquirirse no mercado. Substituír parte deses compoñentes por *pelón tratado suporía un aforro económico e un avance en sustentabilidade. “Si co uso do *pelón *deshidratado podémonos aforrar parte do produto estamos a aforrar diñeiro, ademais se ten efecto *nematicida constitúe un gran avance”.*p>

La reutilización del agua tratada también contribuiría a mejorar la eficiencia de los recursos. “Para riego de la propia finca estamos ahorrando en recursos naturales tan importantes como el agua”.

Se o sistema demostra a súa viabilidade, o impacto ambiental sería significativo. “Se resulta viable o uso do *pelón temos un impacto moi importante con respecto ao residuo”, afirma.*p> &*nbsp;*h4> Retos e aprendizaxe continua*strong>*h4> Como ocorre en calquera proxecto de innovación aplicada, o desenvolvemento técnico expón desafíos. El principal está relacionado co secado do *pelón, un proceso necesario para o seu almacenamento e posterior utilización.*p> Actualmente o material esténdese en chairas para favorecer a súa deshidratación natural, aínda que as condicións climáticas poden dificultar o proceso. “El reto máis importante é a xestión do *pelón para #secar”, explica Fernández Villalobos. Parte do material almacénase tamén en *palots dentro de cámaras de refrixeración, mentres a empresa estuda a posibilidade de construír un *secadero específico que facilite a súa xestión no futuro.*p> Almacenamento de residuos procedente das noces*em>*p> &*nbsp;*h4> Innovación, competitividade e proxección&*nbsp;*strong>*h4> El proxecto non só responde a un reto técnico puntual, senón que reforza a estratexia da empresa cara a modelos produtivos máis eficientes e sustentables. Ademais, o respaldo institucional vinculado ao desenvolvemento do proxecto tivo efectos máis aló do estritamente financeiro.*p> “Tivo un impacto bastante importante no financiamento do proxecto, pois nos/nos axuda cos gastos ocasionados na investigación e desenvolvemento”, explica Fernández Villalobos. Pero tamén destaca o valor rep*utacional: “É moi importante o respaldo do C*DTI Innovación á hora de tentar vender os nosos produtos. Valórannos a empresa doutra maneira”.*p> Desde a súa perspectiva, este tipo de financiamento impulsa a modernización do tecido produtivo. “Se unha empresa non innova no seu proceso produtivo tende a quedarse obsoleta”. A innovación xera melloras internas que se traducen en crecemento económico, estabilidade e desenvolvemento da contorna. “Calquera cambio nunha empresa beneficia tamén aos seus traballadores”.*p> &*nbsp;*p> Más allá de a noz*strong>*h4> O alcance do proxecto podería estenderse a outros *subproductos agrícolas. *Agrofervi xa estuda aplicar o coñecemento adquirido ao aproveitamento da pel do *pistacho, que podería presentar propiedades similares.*p> “Cremos que a pel do *pistacho pode ter un uso parecido e se os resultados do proxecto son os esperados seguiremos coa pel do *pistacho, é o seguinte reto”, adianta Fernández Villalobos.*p> A experiencia da empresa mostra como a innovación pode xurdir directamente da práctica agrícola cando a observación dun problema combínase con coñecemento técnico, colaboración científica e apoio á investigación.&*nbsp;*p> O proxecto *APINUT non só busca transformar un residuo en recurso, senón avanzar cara a un modelo produtivo máis eficiente, sustentable e circular, demostrando que o campo segue sendo un espazo privilexiado para xerar solucións con impacto económico, ambiental e social.*p> &*nbsp;*p> C*DTI Innovación*strong>*h4> O Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico e a Innovación, C*DTI E.P.E. é a axencia de innovación do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, cuxo obxectivo é a promoción da innovación tecnolóxica no ámbito empresarial. A misión do C*DTI é conseguir que o tecido empresarial español xere e transforme o coñecemento científico-técnico en crecemento globalmente competitivo, sustentable e inclusivo. En 2024, no marco dun novo plan estratéxico, o C*DTI proporcionou máis de 2.300 millóns de euros de apoio a empresas e *startups españolas.*p> &*nbsp;*h4> Más información:*strong>*h4> Oficina de Prensa prensa@cdti.es 91-581.55.00*p> En Internet Sitio web:&*nbsp;www.cdti.es En Linkedin:&*nbsp;https://www.linkedin.com/company/29815 En X:&*nbsp;https://twitter.*com/C*DTI_*innovacion En Youtube:&*nbsp;https://www.youtube.com/user/cdtioficial*p> Este contido é *copyright © 2026 C*DTI,*EPE. Está permitida a utilización e reprodución citando a fonte e a identidade dixital de C*DTI (@C*DTI_*innovacion).&*nbsp;*p>