Jesús Martínez, director de I+D+i de Berryneo: "A xenética vexetal será a clave para adaptar os cultivos ao cambio climático co impulso do CDTI Innovación e os fondos FEDER"

Durante décadas, boa parte das variedades de froitos vermellos cultivadas en España foron desenvolvidas fóra das nosas fronteiras. Aínda que moitas ofrecen excelentes resultados, foron concibidas para condicións climáticas, agronómicas e produtivas diferentes ás do sur de Europa. 

Esa realidade foi precisamente o punto de partida de Berryneo. A empresa onubense naceu coa vontade de crear un modelo propio de desenvolvemento de novas variedades. "España, e especialmente Huelva, necesitaban dispor dun programa de obtención varietal propio capaz de xerar coñecemento, tecnoloxía e propiedade intelectual nun ámbito tan estratéxico como a xenética dos berries, explica Jesús Martínez, director técnico e de I+D+i da compañía.

Máis que obter unha nova variedade comercial, a compañía buscaba construír unha capacidade científica permanente capaz de seguir innovando durante décadas. Esa formulación deu lugar a Berryum®, un modelo de desenvolvemento varietal que integra mellora xenética clásica, análise xenómica, fenotipado avanzado e ferramentas moleculares para comprender mellor o comportamento de cada planta e obter materiais vexetais máis produtivos, resilientes e adaptados ao cambio climático. "O noso obxectivo nunca foi unicamente obter unha variedade mellor, senón comprender os mecanismos biolóxicos que determinan o seu comportamento agronómico", engade. 

Do ensaio ao coñecemento

A mellora xenética vexetal foi tradicionalmente un proceso longo baseado en observar durante anos miles de plantas ata identificar aquelas que reunían as características desexadas. O proxecto NUMOR, impulsado por Berryneo co apoio do CDTI Innovación e os fondos europeos FEDER, pretende incorporar unha nova capa de coñecemento científico a ese proceso. 

Como explica Jesús Martínez, "NUMOR representa un cambio de paradigma dentro do noso programa de mellora xenética", xa que combina a selección tradicional con ferramentas capaces de analizar o xenoma de cada planta desde fases moi temperás. Desta forma, os investigadores poden identificar que materiais presentan maior potencial antes mesmo de finalizar os ensaios de campo.

O programa varietal de Berryneo traballa no desenvolvemento de novos froitos adaptados ás condicións do cultivo

Grazas a marcadores moleculares, estudos xenómicos e novas metodoloxías de caracterización fisiológica, Berryneo busca comprender que rexións do ADN interveñen en aspectos como a adaptación á calor, a calidade do froito, a produtividade ou a súa conservación tras a colleita. Trátase de relacionar a información xenética co comportamento real de cada planta en condicións de cultivo. “Non substituímos a selección tradicional, facémola máis eficiente. Reducimos a incerteza, optimizamos os cruzamientos e concentramos o esforzo investigador sobre aqueles materiais con maiores probabilidades de éxito”, engade.

Unha xenética deseñada para o clima mediterráneo

O proxecto centra boa parte dos seus esforzos en desenvolver variedades especificamente adaptadas ás condicións de cultivo de Huelva, unha das principais zonas produtoras de froitos vermellos de Europa. A adaptación xenética permite manter a produtividade fronte ao cambio climático, optimizar o uso de auga e nutrientes e reducir tanto os tratamentos como as perdas do froito tras a colleita.

Unha planta mellor adaptada necesita menos recursos para expresar todo o seu potencial produtivo e mantén mellor o seu rendemento fronte á tensión ambiental, o que repercute tanto na rendibilidade do agricultor como no impacto ambiental do cultivo.

Deste xeito, o proxecto contribúe ao cumprimento de varios Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable (ODS), entre eles o ODS 2 (Fame Cero), ao favorecer unha agricultura máis produtiva e resiliente; o ODS 12 (Produción e Consumo Responsables), mediante un uso máis eficiente dos recursos e a redución de perdas poscosecha; e o ODS 13 (Acción polo Clima), ao desenvolver cultivos mellor adaptados ás novas condicións climáticas.

Construír hoxe as variedades da próxima década

Máis aló do desenvolvemento de novas variedades, NUMOR tamén busca xerar o coñecemento científico necesario para comprender que xenes e mecanismos biolóxicos determinan os trazos máis importantes dos froitos vermellos. Esa base permitirá incorporar, cando a ciencia e a normativa facer posible, novas ferramentas biotecnolóxicas para facer máis eficiente a mellora xenética.

Por iso, o proxecto estuda xenes candidatos, desenvolve mapas xenéticos e identifica marcadores moleculares que permitan comprender con maior profundidade como se regulan os principais caracteres agronómicos.  "A innovación comeza moito antes da aplicación dunha tecnoloxía concreta, comeza construíndo coñecemento", afirma o directivo. Por iso, a compañía traballa para sentar as bases da próxima xeración de programas de mellora xenética: “o noso propósito é que Berryneo dispoña do coñecemento e das ferramentas necesarias para incorporar, cando resulte cientificamente oportuno e regulatoriamente viable, as tecnoloxías que marcarán o futuro da obtención vexetal”. 

Ese coñecemento tamén permitirá que Berryneo siga ampliando un dos seus principais activos: un banco propio de germoplasma formado por miles de combinacións xenéticas obtidas durante anos de investigación. “Cada nova xeración incorpora combinacións inéditas que amplían as posibilidades de obtención futura. O banco xenético de Berryneo constitúe, en definitiva, a materia prima sobre a que se construirá a innovación varietal dos próximos vinte anos”.

Ensaios de novas variedades de froitos vermellos en condicións de cultivo

Ademais, dispor deste patrimonio científico ofrece unha vantaxe estratéxica fronte á dependencia histórica de variedades desenvolvidas noutros países e contribúe a fortalecer a capacidade tecnolóxica nacional nun sector onde España ocupa unha posición de liderado produtivo. “A nosa ambición é contribuír a que parte desa innovación tamén se xere aquí, creando coñecemento, propiedade intelectual e tecnoloxía desde o noso propio sistema científico e empresarial”, engade.

O impulso do CDTI Innovación

A mellora xenética vexetal require investimentos sostidos durante anos e proxectos cuxos resultados poden tardar máis dunha década en materializarse, o que implica unha aposta de alto risco tecnolóxico. Neste contexto, o respaldo do CDTI Innovación e dos fondos europeos FEDER permitiu a Berryneo reforzar a súa actividade investigadora, incorporar novas metodoloxías e acelerar o desenvolvemento de Berryum®. “O apoio do CDTI permitiunos abordar unha liña de investigación cuxo retorno non pode medirse unicamente en termos económicos, senón tamén pola capacidade científica que xera”, destaca o director de I+D+i.

Para Jesús Martínez, o valor deste apoio vai moito máis alá do financiamento, xa que contribúe a "consolidar un modelo de innovación baseado na creación de propiedade intelectual propia e no fortalecemento da capacidade tecnolóxica nacional" e lembra que "investir en xenética vexetal é investir en competitividade futura. As variedades que se cultivarán dentro de dez ou quince anos dependen das decisións científicas que se están tomando hoxe".

Preparar a agricultura do futuro

O cambio climático, a escaseza de auga, as novas esixencias regulatorias e a crecente demanda de alimentos sustentables obrigarán a desenvolver cultivos cada vez máis resilientes e eficientes. Para Berryneo, a mellora xenética será unha das principais ferramentas para responder a estes desafíos. Por iso, a compañía continuará ampliando as capacidades de Berryum®. «O noso obxectivo é construír modelos predictivos que permitan comprender con maior precisión a interacción entre genotipo e ambiente e anticipar o comportamento agronómico dos novos materiais desde fases cada vez máis temperás do proceso de selección», explica Jesús Martínez.

Con esta visión, a compañía onubense aspira a reforzar o papel da xenética como motor dunha agricultura máis resiliente e sustentable. “A nosa aspiración é contribuír a situar a España como un dos referentes europeos en innovación varietal aplicada aos berries, xerando coñecemento, tecnoloxía e novas variedades capaces de dar resposta ás necesidades da agricultura do futuro”, conclúe.

CDTI Innovación

O Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico e a Innovación, CDTI E.P.E. é a axencia de innovación do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, cuxo obxectivo é a promoción da innovación tecnolóxica no ámbito empresarial. A misión do CDTI é conseguir que o tecido empresarial español xere e transforme o coñecemento científico-técnico en crecemento globalmente competitivo, sustentable e inclusivo. En 2025, no marco do Plan Estratéxico 2024-2027, o CDTI proporcionou 2.423 millóns de euros de apoio a empresas e startups españolas.

 
Máis información:

Oficina de Prensa
prensa@cdti.es
91-581.55.00

En Internet
Cerco web: www.cdti.es
En Linkedin: https://www.linkedin.com/company/29815
En X: https://x.com/CDTI_innovacion
En Youtube: https://www.youtube.com/user/cdtioficial

Este contido é copyright © 2026 CDTI,EPE. Está permitida a utilización e reprodución citando a fonte e a identidade dixital de CDTI (@CDTI_innovacion).