José Antonio Santorromán, director general de AGROBÍO: “CONTROL-INN permitió superar uno de los principales cuellos de botella del control biológico gracias al apoyo del CDTI Innovación y los fondos FEDER”
Reducir el uso de productos químicos en agricultura sin comprometer la eficacia frente a las plagas es uno de los grandes retos de la producción hortofrutícola. AGROBÍO, empresa almeriense especializada en control biológico, biopolinización e innovación aplicada al campo, ha desarrollado en el marco de CONTROL-INN nuevas estrategias para mejorar el establecimiento de organismos beneficiosos y reforzar su eficacia en condiciones reales. El proyecto, financiado por el CDTI Innovación y los fondos europeos FEDER, ha permitido avanzar hacia un manejo más preventivo de las plagas, con especial aplicación en cultivos como el pepino, y ha sentado las bases para desarrollos posteriores
Anticiparse á aparición das pragas permite reducir a dependencia dos produtos químicos sen renunciar á produtividade dos cultivos
Cando AGROBÍO comezou a súa actividade en Almería en 1995, o uso de abellóns para a polinización de cultivos hortícolas aínda era unha aposta pioneira. Tres décadas despois, aquela especialización ampliouse cara ao control biolóxico e o desenvolvemento de estratexias que permitan reducir a dependencia dos produtos químicos sen perder eficacia fronte ás pragas. A evolución da agricultura intensiva, a aparición de novas ameazas e a redución das materias activas dispoñibles foron expondo novos retos aos produtores.
Nese percorrido, a compañía almeriense ha combinado investigación, produción e coñecemento do campo para desenvolver solucións que poidan funcionar máis aló do laboratorio. A empresa traballa hoxe na mellora de inimigos naturais, novos sistemas de cría e estratexias de manexo que permitan anticiparse á aparición das pragas. “En AGROBÍO entendemos que a investigación ten sentido cando se traduce en solucións prácticas para o campo”, sinala o seu director, José Antonio Santorromán.
Esa forma de entender la innovación está también detrás de CONTROL-INN, un proyecto ya finalizado, desarrollado con el objetivo de reforzar las estrategias de prevención frente a las plagas desde las primeras fases del cultivo y trasladar los avances obtenidos al mercado.
Controlar unha ameaza antes de que apareza
O control biolóxico baséase no uso de organismos vivos beneficiosos, como insectos e ácaros depredadores, para manter baixo control as poboacións de especies daniñas. O problema aparece cando estes organismos chegan ás plantas antes de que haxa suficiente alimento para mantelos activos.
Agrobío aplica estrategias preventivas de control biológico en cultivos de pepino
Para abordar este reto, CONTROL-INN se centró en desarrollar estrategias que permitieran establecer poblaciones de fauna auxiliar desde las primeras fases del cultivo, cuando la presencia de organismos perjudiciales fuera todavía baja. La investigación se centró así en pasar de una respuesta reactiva a una estrategia preventiva capaz de preparar el entorno con antelación.
Para conseguirlo fue necesario estudiar las interacciones entre los organismos beneficiosos, las posibles especies presa y las condiciones ambientales. También había que convertir los resultados experimentales en una solución que pudiera producirse a escala industrial, conservarse, distribuirse y aplicarse de una manera sencilla.
O reto tiña, ademais, unha dimensión de seguridade, xa que traballar con organismos vivos esixe controlar posibles contaminacións e evitar a introdución de especies non desexadas, mantendo unhas condicións de calidade adecuadas. “En control biolóxico non existen solucións universais, é necesario comprender en profundidade as interaccións entre cultivo, praga, fauna auxiliar e contorna para garantir resultados consistentes”, apunta José Antonio Santorromán.
Preparar o cultivo antes da praga
Unha das principais achegas de CONTROL-INN foi o desenvolvemento de axudas de custo suplementarias destinadas a proporcionar alimento aos organismos beneficiosos cando as especies daniñas das que se alimentan non son suficientes. Aplicadas sobre as propias plantas, estas axudas de custo buscan favorecer o asentamento de insectos e ácaros auxiliares antes de que apareza unha presión significativa de praga, de maneira que estean preparados para actuar cando sexa necesario.
O proxecto permitiu validar esta estratexia en condicións comerciais e avanzar especialmente na súa aplicación ao cultivo de pepino. Desta maneira a investigación probouse en escenarios reais, o que permitiu comprobar como respondían estas solucións preventivas en distintos sistemas de produción. “Tratábase de lograr o establecemento dun exército temperán de inimigos naturais en condicións reais”, explica o director xeral de AGROBÍO.
Do laboratorio ao campo
A colaboración de Granada A Palma, Hortamira e Vicasol permitiu contrastar os resultados obtidos en investigación con situacións produtivas reais e axustar as propostas a contornas con condicións diferentes. Ademais, estes casos de uso permitiron achegar o proxecto aos agricultores e técnicos que posteriormente deberán incorporar estas estratexias á súa actividade.
“A participación de cooperativas líderes foi fundamental porque achegaron, no seu rol de casos de uso, o coñecemento práctico permitíndonos avaliar as solucións desenvolvidas en condicións comerciais e sobre diferentes sistemas de cultivo”, destaca o director, que considera que esta conexión entre investigación e produción foi clave para valorar a utilidade das solucións con vistas a facilitar a súa futura adopción por parte do sector.
Unha plataforma para seguir innovando
Máis aló da solución concreta, CONTROL-INN tamén xerou unha base de coñecemento que permitiu abrir novas liñas de investigación en ámbitos como a nutrición e o establecemento de organismos beneficiosos para combater as especies daniñas e de que maneira estender estas estratexias ao campo.
“CONTROL-INN pode considerarse o proxecto que permitiu a AGROBÍO superar un dos principais pescozos de botella do control biolóxico: a dispoñibilidade de alimento e a persistencia dos organismos auxiliares antes da aparición de niveis significativos de praga”, explica José Antonio Santorromán.
Producción de nuevos insectos usados por la compañía para combatir pulgón
Grazas á aprendizaxe adquirida, a compañía almeriense puido trasladar ese coñecemento a novos desenvolvementos como OPTIFEED, INNOSYMBIO e APHIDPROTECT. “Moitas das liñas de traballo que continuamos desenvolvendo hoxe teñen a súa orixe nos coñecementos e experiencias obtidos durante o proxecto”, destaca Santorromán. Esta aposta pola innovación reflíctese tamén nas 11 patentes obtidas por Agrobío ao longo destes anos.
O impulso do CDTI Innovación
Para o seu director xeral, a investigación require investimentos que non sempre poden asumirse unicamente con recursos propios. Neste sentido, o respaldo financeiro do CDTI Innovación, co cofinanciamento dos fondos europeos FEDER a través da convocatoria CRIN (Programa Operativo de Crecemento Intelixente 2014-2020) tivo un efecto incentivador para AGROBÍO: "permitiunos planificar a actividade innovadora, acelerar a xeración de coñecemento e asumir retos tecnolóxicos de longo percorrido”.
Este apoio tamén contribuíu a reforzar a colaboración con centros de investigación, públicos e privados, e empresas. “Contar co respaldo do CDTI nesta contorna de colaboración, favorece a transferencia tecnolóxica e axuda a que os resultados da investigación cheguen antes ao mercado, xerando valor para as empresas e para o conxunto do sector agrícola”, engade.
Unha agricultura máis preparada ante o cambio climático
De cara a los próximos años, la aparición de nuevas plagas, el cambio climático y la reducción de las materias activas disponibles exigirán soluciones capaces de adaptarse a condiciones cada vez más variables. Para AGROBÍO, el reto pasa por seguir profundizando en el conocimiento de los organismos beneficiosos, desarrollar nuevas herramientas y mantener la colaboración con investigadores y productores para poder trasladar esos avances al campo
A capacidade para anticiparse ás pragas, reducir o uso de produtos químicos e adaptar o control biolóxico a un escenario climático cambiante será cada vez máis importante para manter a produtividade agrícola e o papel da compañía almeriense neste camiño será clave. “Sen dúbida AGROBÍO é actualmente, un exemplo de transferencia de coñecemento ao sector produtivo e os seus desenvolvementos contribúen aos obxectivos europeos de redución de fitosanitarios, resiliencia climática e seguridade alimentaria”, conclúe.
CDTI Innovación
O Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico e a Innovación, CDTI E.P.E. é a axencia de innovación do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades, cuxo obxectivo é a promoción da innovación tecnolóxica no ámbito empresarial. A misión do CDTI é conseguir que o tecido empresarial español xere e transforme o coñecemento científico-técnico en crecemento globalmente competitivo, sustentable e inclusivo. En 2025, no marco do Plan Estratéxico 2024-2027, o CDTI proporcionou 2.423 millóns de euros de apoio a empresas e startups españolas.
Máis información:
Oficina de Prensa
prensa@cdti.es
91-581.55.00
En Internet
Cerco web: www.cdti.es
En Linkedin: https://www.linkedin.com/company/29815
En X: https://x.com/CDTI_innovacion
En Youtube: https://www.youtube.com/user/cdtioficial
Este contido é copyright © 2026 CDTI,EPE. Está permitida a utilización e reprodución citando a fonte e a identidade dixital de CDTI (@CDTI_innovacion).